امتحانات

دین و زندگی 3- درس پنجم (گستره ی رسالت پیامبر)

* آیه‌ی شریفه 30 رعد: ﴿کذالک ارسلناک فی امه قد خلت من قلبها امم لتتلو علیهم الذی اوحینا الیک و هم یکفرون بالرحمن قل هو ربی لا اله الا هو علیه توکلت و الیه متاب﴾ این چنین فرستادیم تو را در امتی که پیش از ایشان مردمان دیگری بودند تا بر آنان بخوانی چیزی را که وحی فرستادیم به سوی تو در حالی که آنان کافر می‌شوند به خدای بخشنده و بگو اوست پروردگار من، نیست خدایی مگر او بر او توکل کردم و بازگشت من به سوی اوست.

1) عبارت «و هم یکفرون بالرحمن» عکس­العمل مخالفان را هنگام انجام اولین قلمرو رسالت بیان می‌کند.

2) قلمرو اول رسالت یعنی دریافت وحی و رساندن آن به مردم

3) عبارت «کذالک ارسلناک.... هدایت ویژه انسان از طریق حجت ظاهر (رسول)

4) عبارت «علیه توکلت» توکل در حیطه­ی توحید عملی[1].

5) در عبارت «قل هو ربّی لا اله الّا هو»، «ربّی» به توحید در ربوبیّت اشاره دارد و « لا اله الّا»‌ در حیطه­ی توحید ذاتی و توحید عملی است.

* آیه شریفه‌ی 164 آل عمران: ﴿ لقد من الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلو علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلال مبین﴾. به حقیقت منت گذاشت خدا بر مومنین که در میانشان رسولی برانگیخت از خودشان که بخواند برایشان آیات او را  و پاک کند آن‌ها را و بیاموزد به آن ها کتاب و حکمت را، اگر چه از قبل در گمراهی آشکار بودند.

1) اشاره به قلمرو دوم رسالت در زمینه تعلیم و تبیین دین (مرجعیت علمی) دارد. «یعلمهم الکتاب و الحکمه»

2)‌ منّت خداوند بر مؤمنان این است که رسولی از خودشان در میانشان برانگیخت.

3) تزکیه مردم مقدّم بر تعلیم کتاب و حکمت آمده است و این مطلب بیانگر اهمیّت تذهیب نفس است. «یزّکیهم و یعلمهم الکتاب»

4) هدایت ویژه انسان از طریق حجت ظاهر (رسول).

5) سه مسئولیت ذکر شده برای پیامبر در این آیه به ترتیب عبارتند از تلاوت آیات، تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت.

* حدیث امام باقر (ع) (بنی الاسلام علی خمس علی الصلاه و الزکاه و الصوم و الحج و الولایه و لم یناء بشی کما نودی بالولایه) اسلام بر پنج پایه استوار است بر نماز و زکات و روزه و حج و ولایت و آن طور که به ولایت دعوت شده به چیز دیگر دعوت نشده است.

1) اشاره به ولایت ظاهری یعنی قلمرو سوم که همان ولایت و سرپرستی جامعه برای اجرای قوانین الهی است دارد.

2) این حدیث از اهمیت بسیار بالای ولایت حکایت می‌کند زیرا وقتی ولایت و حکومت اسلامی تشکیل شود فرصت برای اجرای احکام دین از جمله نماز، زکات، روزه و حج فراهم می‌شود و مردم اعمال خود را در سایه ولایت الهی انجام می‌دهند.

3)‌ حکومت و نظام اسلامی، یکی از اجزاء مهم دین اسلام است و بدون آن جامعه مورد نظر اسلام برپا نمی­شود.

* آیه‌ی ﴿شریفه‌ی 15 شوری (اندیشه و تحقیق): فلذلک فادع و استقم کما امرت و لا  تتبع اهواء هم و قل امنت بما انزل الله من کتاب و امرت لاعدل بینکم ...﴾

تو همه را به (دین اسلام) دعوت کن و چنان که ماموری پایداری کن و پیرو هوای نفس ایشان مباش و بگو من به کتابی که خدا فرستاده ایمان آورده ام و مامورم میان شما به عدالت حکم کنم.

1) ولایت و سرپرستی جامعه برای اجرای قوانین الهی (قلمرو سوم رسالت)

2) ولایت ظاهری، عدالت اجتماعی

3) بیانگر ضرورت تشکیل حکومت اسلامی است زیرا پیامبر مامور اجرای عدالت است و انجام این وظیفه بدون تشکیل حکومت اسلامی میسر نیست.

4) عبارت‌ «و لا تتبّع اهوائهم» نهی از شرک عملی خفی (تبعیّت از هوای نفس خود یا دیگران همان شرک عملی خفی است).

*آیه شریفه‌ی 32 آل عمران ﴿ قل اطیعوا الله و الرسول فان تولوا فان الله لا یحب الکافرین﴾

بگو اطاعت کنید خدا و رسول را پس اگر روی بر تابند همانا خدا کافران را دوست ندارد.

1) ضرروت پذیرش ولایت الهی و دوری از حکومت طاغوت

2) قلمرو سوم رسالت ولایت و سرپرستی جامعه برای اجرای قوانین الهی (ولایت ظاهری)

3) کافر شدن و بی نصیبی از محبت خداوند معلول روی برتافتن از اطاعت خدا و پیامبر است.

4) عبارت «اطیعوا الله و الرسول» توحید عملی یا عبادی.

5) اطاعت از پیامبر (ص) در طول اطاعت از خداست پس رفتار و گفتار پیامبر (ص) حجّت است.

* آیه شریفه‌ی 36 احزاب ﴿و ما کان لمومن و لا مومنه اذا قضی الله و رسوله امراً ان یکون لهم الخیره من امرهم و من یعص الله و رسوله فقد ضل ضلالا مبینا﴾

بر هیچ مرد و زن مومنی روا نیست که چون خدا و پیامبر او به کاری فرمان دهد در کارشان به میل خود عمل کنند و کسی که خدا و پیامبرش را نافرمانی کند پس به تحقیق در گمراهی آشکار افتاده است.

1) اشاره به ضرورت پذیرش ولایت الهی و دوری از حکومت طاغوت دارد.

2) ولایت و سرپرستی برای پیامبر و امامان علیهم السلام در اجرای قوانین الهی

3) ولایت ظاهری (قلمرو سوم رسالت)

4) بکار رفتن «مؤمن» و «مؤمنه» در کنار هم بیانگر این است که اطاعت از خدا و رسول (ص) اختصاص به جنس خاصی ندارد و زن و مرد در آن یکسانند.

آیه شریفه 257 بقره﴿  الله ولی الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی النور و الذین کفروا اولیاء هم الطاغوت یخرجونهم من النور الی الظلمات اولئک اصحاب النار هم فیها خالدون.﴾ خداوند سرپرست مومنان است و آنان را از تاریکی‌ها به سوی روشنایی بیرون می‌آورد و کافران، اولیاءشان طاغوت­هایند که از نور به تاریکی‌هایشان می‌برند آن‌ها دوزخی‌اند و در آن ماندگارند.

1) اخراج از تاریکی به سوی نور نصیب کسانی می‌گردد که به خدا ایمان آورده و سرپرستی او را بپذیرند.

2) آنان که فرمان الهی را نپذیرند تحت سرپرستی طاغوت قرار می‌گیرند و از نور به تاریکی‌ها برده شده و برای همیشه به عذاب گرفتار خواهند شد.

3) قبول ولایت الهی به زمان خاصی مربوط نمی شود و هر کس در هر زمان با پذیرش ولایت الهی، هدایت می‌شود.

4)‌ در مجموع اشاره دارد به ضرورت پذیرش ولایت الهی و دوری از حکومت طاغوت در راستای ولایت ظاهری.

آیه‌ی شریفه‌ی 141 نساء﴿ ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا﴾

و خدا هرگز برای کارفان راهی (برای تسلط) بر مومنان ننهاده است.

1) حفظ استقلال جامعه اسلامی

2) از نتایج ارزشمند تشکیل حکومت اسلامی و دادن سرپرستی جامعه به رسول خدا و جانشینان بر حق ایشان در همه زمان ها تحقق یکی از مهم‌ترین فرمان‌های خداوند یعنی حفظ استقلال جامعه است.

3)  وقتی حکومت اسلامی، با آن رهبری که خداوند معین فرموده تشکیل می شود می تواند روابط سیاسی، تجاری و فرهنگی را به گونه ای تنظیم کند که جامعه اسلامی استقلال خود را حفظ کند و بیگانگان راهی برای تسلط بر مسلمانان نیابند.

4) آیه در رابطه با یکی از قوانین تنظیم­کننده به نام «نفی سبیل» است.

* بیت: در دایره قسمت ما نقطه تسلیمیم            لطف آنچه تو اندیشی حکم آنچه تو فرمایی

پیام) ولایت معنوی (زیرا زبان حال مومنان حقیقی است که به خدای خود می‌گویند خدایا آن گونه که خودت می پسندی ما ا تربیت کن و هدایت نما.

* حدیث حضرت علی (ع) رسول خدا دری از علم را به روی من گشود که از آن هزار در دیگر گشوده می‌شد.

1) ولایت معنوی رسول خدا (ص)  بر روح و جان حضرت علی در رساندن او به کمال و تقرب الهی.

2) گشودن هزار در علم، از طریق آموختن معمولی نبود.

پاورقی صفحه 75 کتاب آیه شریفه 62 تا 64 یونس﴿ الا ان اولیاء لله لا خوف علیهم و لا هم یحزنون الذین امنوا و کانوا یتقون لهم البشری فی الحیوه الدنیا و فی الاخره﴾

آگاه باشید (دوستان و ) اولیای خدا نه ترسی دارند و نه غمگین می‌شوند همانا که ایمان آوردند و از (مخالفت فرمان خدا) پرهیز می‌کردند در زندگی دنیا و  آخرت شاد و مسرورند.

1) بیانگر ولایت معنوی (بالاترین قلمرو رسالت پیامبر اکرم)

2) رهایی از هراس و اندوه برای کسانی است که ولایت معنوی خداوند را پذیرفتند و واسطه فیض و رحمت او شدند.

دین و زندگی 3 – تست­های درس پنجم

1) از دقت در کدام آیه «ولایت و سرپرستی برای پیامبر و امامان علیهم السلام در اجرای قوانین الهی» مفهوم می‌گردد. (علوم تجربی 88)

الف) یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته

ب) لقد منّ الله علی المومنین اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلو علیهم آیاته

ج) و ما کان لمومن و لا مومنه اذا قضی الله و رسوله امرا ان یکون لهم الخیره

د) کذلک ارسلناک فی امه قد خلت من قبلها امم لتتلو علیهم الذی اوحینا الیک

2) آیه شریفه ﴿ قل امنت بما انزل الله من الکتاب و امرت لا عدل بینکم ... ﴾و حدیث شریف: «و لم یناد بشی کما نودی بالولایه» به ترتیب بیانگر کدام قلمرو رسالت است (هنر 88)

الف) ولایت ظاهری- ولایت ظاهری   ب) ولایت معنوی- ولایت معنوی   ج) ولایت ظاهری- ولایت معنوی   د) ولایت معنوی- ولایت ظاهری

3) پیام آیه شریفه‌ی «آگاه باشید که بر دوستان خدا نه بیمی است و نه آنان اندوهگین می‌شوند» رهایی از هراس و اندوه برای کسانی است که (تجربی 87)

الف) با تسلیم در برابر مرجعیت علمی، مقدمات جذب و ولایت الهی را فراهم نمودند

ب) مشمول ولایت معنوی خداوند و واسطه فیض و رحمت او شدند.       ج) مشمول ولایت ظاهری خداوند و واسطه‌ی فیض و رحمت او شدند.

د) ولایت خداوند متعال را بر وجود خود پذیرفته‌اند و تحت تربیت او به هدایت رسیدند.

4) قرآن کریم اخراج از ظلمت به سوی نور را نصیب افرادی قرار می دهد که .......... و........... باشند. (ریاضی 87)

الف) فرمان الهی را بپذیرند- به خدا ایمان آورده                      ب) فرمان الهی را بپذیرند- تفقه در دین داشته

ج) خدا سرپرست آنان باشد- به خدا ایمان آورده                      د) خداوند سرپرست آنان باشد- تفقه در دین داشته

5) آیات شریفه ﴿ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا﴾ و ﴿ اذا قضی الله و رسوله امراً ان یکون لهم الخیره من امرهم﴾ به ترتیب به کدام قلمرو و رسالت دلالت می‌کند (انسانی 88)

الف) استقلال جامعه اسلامی- ولایت معنوی                           ب) جامعیت دین اسلام- ولایت ظاهری

ج) استقلال جامعه اسلامی- ولایت ظاهری                              د) جامعیت دین اسلام- ولایت معنوی

6) برترین و بالاترین قلمرو رسالت پیامبر اکرم (ص) ولایت .........است که فهم آن، مرهون گشایش ..............می‌باشد. به واسطه این ولایت، پیامبر اکرم (ص) واسطه .................می‌گردد. (انسانی 87)

الف) معنوی- قفل جهل از درون- فیض و رحمت الهی و تجلی بخش اسماء و صفات خداوند.

ب) معنوی- شهود عالم غیب- فیض و رحمت الهی و تجلی بخش اسماء و صفات خداوند.

ج) تکوینی- شهود عالم غیب- همه خیرات برکات مادی و معنوی به انسان و سایر مخلوقات

د) تکوینی- قفل جهل از درون- همه خیرات برکات مادی و معنوی به انسان و سایر مخلوقات.

7) با توجه به آیه شریفه‌ی «قل اطیعوا الله و الرسول فان تولوا فان الله لا یحب الکافرین» کدام مفهوم مستفاد می‌گردد (انسانی 86)

الف) کفار با کفر خود زمینه‌ی بی نصیب ماندن از محبت خدا را فراهم می‌کنند.

ب) کفار با کفر خود مانع ورود شعاع محبت خدا به وجود تاریک خویش می‌شوند.

ج) کافر شدن و بی نصیبی از محبت خداوند، معلول روی بر تافتن از اطاعت خدا و پیامبر است.

د) کافر شدن و بی نصیبی از لطف غیر محدود خداوند موجب روی برتافتن از اطاعت خدا و پیامبر است.

8) با توجه به حدیث حضرت علی (ع) که فرمودند «رسول خدا دری از علم را به روی من گشود که از آن هزار در دیگر گشوده می‌شود بیانگر ................می‌باشد مطابق با این امر وجود پیامبر (ص) ............(هنر 86)

الف) مرجعیت علمی- واسطه همه خیرات و برکات مادی و معنوی به انسان‌هاست.

ب) ولایت معنوی- واسطه همه خیرات و برکات مادی و معنوی به انسان‌هاست.

ج) ولایت معنوی- اولین و معتبرترین مرجع علمی در گفتار و رفتار برای فهم عمیق آیات الهی است.

د) مرجعیت علمی- اولین و معتبرترین مرجع علمی در گفتار و رفتار برای فهم عمیق آیات الهی است.

9) حدیث امام باقر (ع) که فرمودند «بنی الاسلام علی خمس علی الصلاه و الزکاه و الصوم و ...»ناظر بر کدام قلمرو رسالت می‌باشد.
(فنی و حرفه‌ای 86)

الف) ولایت معنوی       ب) ولایت ظاهری         ج) مرجعیت علمی       د) جامعیت دین اسلام

10) کدام یک از عبارات قرآنی زیر بر مرجعیت علمی رسول خدا (ص) دلالت دارد؟

الف) کذلک ارسلناک فی امه قد خلت من قبلها امم لتتلوا علیهم الذی اوحینا الیک.

ب) لقد ارسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط

 ج) الا ان اولیاء الله لا خوف علیهم و لا هم یحزنون.

د) اذ بعث فیهم رسولا من انفسهم یتلوا علیهم ایاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه.

11) یکی از مسئولیت‌های قرار گرفته بر دوش نبی اکرم (ص) دریافت وحی و رساندن آن به مردم است این مفهوم از کدام آیه به دست می‌آید (زبان 87)

الف) قل اطیعوا الله و الرسول فان تولوا فان الله لا یحب الکافرین.

ب) و ما کان لمؤمن و لا مؤمنه اذا قضی الله و رسوله امرا ان یکونَ لهم الخیره.

ج) و ما کنتَ تتلو من قبله من کتاب و لا تخطّه بیمینک اذا لارتاب المبطلون.

د) کذالک ارسلناک فی امه قد خلت من قبل‌ها امم لتتلو علیهم الذی اوحینا الیک.